به گزارش روابط‌عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، چهل‌وششمین نشست اندیشکده ادبیات پایداری با محوریت «بازتولید اقتدار زبانی در محور مقاومت» و با عنوان «از عصای سنوار تا موشک فتاح»، در سالن صفارزاده برگزار شد.

قاسم عزیزی‌مراد، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با تاکید بر اینکه موضوع این نشست نو واژه‌هایی است که در گفتمان مقاومت طی چند سال اخیر ایجاد شده گفت: منظور از نئولوژیسم گفتمانی، نوواژه‌هایی است که یک گفتمان باعث می‌شود بر زبان جاری شود. در ادبیات کلاسیک، ادبیات را بازتاب جامعه معرفی می‌کنند یعنی ذهن به وسیله زبان واقعیت را نشان می‌دهد.

او ادامه داد: در حوزه شناختی، گفته می‌شود که شما ذهن، زبان و واقعیت را دارید ولی زبان واقعیت را صورت‌بندی می‌کند یعنی گفتمان باعث صورت‌بندی واقعیت می‌شود. اینجا نقش ادبیات و زبان در گفتمان‌ها بسیار پررنگ‌تر می‌شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در بخش دیگر سخنانش بر نقش رسانه در نسبت با زبان اشاره کرد و یادآور شد: تحلیل گفتمان می‌گوید که ما واقعیت را با قدرت زبان می‌سازیم. یعنی اگر ما در حوزه نظامی جنگ پیروز شدیم باید این توانایی را در حوزه زبان و رسانه داشته ‌باشیم که این پیروزی را با صورت‌بندی زبانی به دنیا ارائه دهیم. نوواژه‌های گفتمان مقاومت این کار را انجام می‌دهند.

او بیان کرد: در نوواژه‌های ۱۷ اکتبر ۲۰۲۴ و وقتی یحیی سنوار در آخرین لحظات زندگی‌اش عصا را سمت پهپاد اسرائیلی پرتاب می‌کند، تمام حائل‌ها فرو ریخته است. ما هر وقت حائل فیزیکی را از دست دادیم شکست خوردیم. همچنین حکومت‌هایی که نقش حائل را بازی می‌کردند باعث شده تا حکومت مرکزی قوی‌تر شود.

گفتمان وحدت محور

عزیزی‌مراد با یادآوری اینکه از دست دادن حائل فیزیکی در خارج از مرزها ما را مجبور به جنگ در داخل کشور می‌کند بر این نکته تاکید کرد که دولت‌های حائل به عنوان سپر گفتمانی عمل می‌کنند. اگر حائل‌های فیزیکی و انسانی (مانند نیروهای مقاومت در منطقه) از بین بروند، آنچه می‌تواند اراده و مقاومت انسان‌ها را حفظ و تثبیت کند، حائل معنایی و زبانی (روایت‌گری و صورت‌بندی زبانی) است.

او در ادامه نشست گفت: اگر پیروزی‌های ملت ایران و جبهه مقاومت در برابر رژیم سلطه، صورت‌بندی زبانی نشوند، در تاریخ ماندگار نخواهند شد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران عنوان کرد: نوواژه دیگری که وجود دارد «انا علی العهد» است که در جغرافیای دیگری ایجاد شده و در سوریه و لبنان شکل گرفته و بعد از تشییع سیدحسن نصرالله در فضای مجازی به صورت گسترده، منتشر شد و دیوارنگاره و پلاکاردها داشت. از طریق گفتمانی دیگر که صورت‌بندی زبانی دارد، این نوواژه وارد ایران شد. در این مورد دو جغرافیای متفاوت با یک گفتمان روی یک صورت‌بندی تمرکز کرده که نشانی از طرح‌واره کنشی دارد که بر امت‌محور بودن و ملت‌محور بودن تاکید دارد.

او ادامه داد: همچنین در نوواژه «انا علی العهد»، حرف «علی» استعلا دارد و برای هدایت و گفتمان حق استفاده شده است. همچنین انتخاب واژه «عهد» به عربی استعاره از ریسمانی است که افراد و اهالی این گفتمان را وحدت می‌بخشد.

عزیزی‌مراد اظهار کرد: نوواژه دیگر «یالثارات خامنه‌ای» است که ریشه‌یابی تاریخی آن به پیوند با تاریخ، قیام مختار و مفهوم اجتماعی خونخواهی و انتقام اشاره دارد و نشانگر پیوند این گفتمان با گفتمان‌های تاریخی است ضمن اینکه مفهوم «انتقام» یک مفهوم اجتماعی است. بر اساس زبان‌شناسی شناختی، مصداق‌ها اهمیت ندارند و برای زبان‌شناس شناختی «یالثارات خامنه‌ای» با «یالثارات الحسین» اگر در یک گفتمان باشند تفاوت بنیادینی ندارند بلکه قرارداد اجتماعی و بازتولید گفتمانی اهمیت دارد.

جنگ زبانی و امپریالیسم زبانی

او خاطرنشان کرد: مسلمانان در دوره عباسی تمرکز بسیاری بر زبان داشتند و تمدن اسلامی بدون در نظر گرفتن نظریه‌های زبانی که در دل تمدن وجود داشته، امکان رخداد نداشته است یعنی یکی از مولفه‌های تمدن اسلامی بحث زبان‌شناسی بوده است. ولی یهودیان از طریق دروازه اسپانیا آثار مسلمانان را به زبان دیگر ترجمه و استحاله‌ای در آن ایجاد کردند و به خورد تمدن اسلامی دادند. آنها برای ساخت هویت فرهنگی خود روی مولفه‌های زبانی دست گذاشتند و می‎خواهند با امپریالیسم، دنیایی را بسازند بر که مبنای تمایلات آن‌ها باشد. آن‌ها دانسته‌اند که وجه امتیاز مسلمانان، زبان‌شان بوده است.

عزیزی‌مراد در سخنانش بر تغییر واژگان در رسانه‌های عربی توسط جریان‌های سلطه مانند حذف تعابیری چون «المشرق الاسلامی» و جایگزینی آن با «خاورمیانه»، یا تغییر نام‌گذاری‌های مربوط به «القدس الشرقی» و «القدس الغربی» به عنوان نمونه‌ای از جنگ نرم و امپریالیسم زبانی پرداخت و تاکید کرد که یهود تمام زیربنای زبان عربی را بدون اینکه مسلمانان بفهمند، تغییر می‌دهد.

او همچنین یادآور شد که در زبان‌شناختی، انتخاب هر واژه انتخاب یک هویت است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در ادامه گفت: اگر پس از فروپاشی حائل فیزیکی، حائل معنایی جایگزین نشود شکست رخ می‌دهد. یک حائل فیزیکی داریم، یک حائل انسانی مثل نیروهای نظامی خارجی از ایران و یک حائل معنایی که زبان و روایت و نئولوژیسم گفتمانی است. سنوار در لحظه ورود پهپاد حس می‌کند الان حائل انسانی هم از بین می‌رود بنابراین با عصای خود حائل زبانی را جایگزین می‌کند.

عزیزی‌مراد اظهار کرد: اهمیت زبان پس از فروپاشی حائل فیزیکی و حتی جایگزین کردن حائل فیزیکی دیگر می‌تواند مهم‌ترین نقش را در تثبیت هویت ایفا کند.